powrót => STRONY HISTORYCZNE

® copyright reserved by Michał Czechowski


Na mocy testamentu Bolesława III "Krzywoustego" Kujawy wraz z Mazowszem stały się w 1138 r. dzielnicą rządzoną przez Bolesława IV "Kędzierzawego", a następnie jego syna Leszka. W 1186 r. po bezpotomnej śmierci tego księcia zostały wraz z Mazowszem włączone do terytorium nad którym panował najmłodszy syn Bolesława III "Krzywoustego", książę krakowski i sandomierski Kazimierz II "Sprawiedliwy". Po krótkim okresie przynależności do dzielnicy książąt wielkopolskich : Bolesława oraz jego ojca Mieszka III "Starego" Kujawy znalazły się w 1202 r. ponownie pod władzą potomków Kazimierza II "Sprawiedliwego". Najpierw Konrada I "Mazowieckiego", a następnie jego syna Kazimierza I, którego można uznać za pierwszego samodzielnego księcia tej ziemi. Po jego śmierci w 1267 r. Kujawy zostały podzielone na dwie części, północną ze stolicą w Inowrocławiu rządzoną przez jego drugiego w kolejności syna Siemomysła oraz południową ze stolicą w Brześciu, która przypadła trzem młodszym synom : Władysławowi I "Łokietkowi", Kazimierzowi II i Siemowitowi. W początku XIV w. niezbyt rozległa dzielnica północnokujawska uległa dalszemu podziałowi na księstwa : inowrocławskie, bydgosko-wyszogrodzkie oraz gniewkowskie. Całość ziem kujawskich znalazła się do 2 poł. XIV w. w granicach Korony Polskiej. Najpierw książę brzesko-kujawski Władysław I "Łokietek" koronował się w 1320 r. na króla Polski, a następnie w 1327 r. włączył do swojego państwa
księstwa inowrocławskie i bydgosko-wyszogrodzkie. W latach 1363/64 nastąpiło ostateczne zjednoczenie Kujaw pod berłem królów polskich, kiedy to Kazimierz III "Wielki" inkorporował do Korony księstwo gniewkowskie.

 

władcy i podziały Kujaw
w latach 1138-1363/64

 

      Bolesław IV "Kędzierzawy"    1138 - 1173,  także książę mazowiecki, zwierzchni książę Polski (senior)
      Leszek    1173 - 1186,  także książę mazowiecki
      Kazimierz II "Sprawiedliwy"    1186 - 1194,  także książę krakowski, sandomierski i mazowiecki
      Bolesław    1194 - 1195
      Mieszko III "Stary"    1195 - 1202,  także książę wielkopolski, krakowski, zwierzchni książę Polski (senior)
      Konrad I "Mazowiecki”     1202 - 1230,  także książę krakowski, sandomierski i mazowiecki 
      Kazimierz I    1230 - 1267,  także książę łęczycki i sieradzki
      podział Kujaw na dwa księstwa :
      - Kujawy północne z ziemią michałowską
        ze stolicą w Inowrocławiu,
      - Kujawy południowe z ziemią dobrzyńską
        ze stolicą w Brześciu
   1267
     I. Kujawy północne z ziemią michałowską
      Siemomysł    1267 - 1271,  w Inowrocławiu, Kruszwicy, Radziejowie i Wyszogrodzie od 1268, tylko w Inowrocławiu, Radziejowie i Wyszogrodzie od 1269
      Bolesław "Pobożny" książę wielkopolski    1268 - 1279,  w Bydgoszczy od 1268, w Kruszwicy od 1269, na całych Kujawach Północnych 1271-73, w Bydgoszczy, Kruszwicy i Radziejowie od 1273
      Mściwój II książę Pomorza Gdańskiego    1271 - 1294,  w Wyszogrodzie
      Leszek II "Czarny" książę sieradzki    1273 - 1278,  w Inowrocławiu
      Siemomysł  (ponownie)    1278 - 1287,  w Inowrocławiu, w Bydgoszczy od 1285
      Przemysł II książę wielkopolski    1279 - 1285,  w Bydgoszczy, Kruszwicy i Radziejowie, tylko w Bydgoszczy od przed 1282
      Leszek, Przemysł i Kazimierz III    1287 - 1312, także w Wyszogrodzie od 1296
      Przemysł II książę wielkopolski i król Polski    1294 - 1296,  w Wyszogrodzie
      podział Kujaw północnych na dwa księstwa :
      - ze stolicą w Inowrocławiu
      - ze stolicą w Gniewkowie
   1312
     księstwo inowrocławskie
      Leszek    1312 - 1323/24,  tylko w Inowrocławiu od 1315
      Przemysł    1312 - 1327,  w Bydgoszczy i Wyszogrodzie od 1315, także w Inowrocławiu od 1323/24
      włączone do Korony Polskiej    1327
     księstwo gniewkowskie
      Kazimierz III    1312 - 1347/50
      Władysław "Biały"             1347/50 - 1363/64
      włączone do Korony Polskiej          1363/64
     II. Kujawy południowe z ziemią dobrzyńską
      Władysław I "Łokietek", Kazimierz II i Siemowit
      (do ok.1275 pod opieką matki Eufrozyny ks.opolskiej
      i raciborskiej)
   1267 - ok.1288,  także w Kruszwicy i Radziejowie od przed 1282
      podział Kujaw południowych na dwa księstwa :
      - ze stolicą w Brześciu,
      - ze stolicą w
Dobrzyniu
        ok.1288
     księstwo brzesko-kujawskie
      Władysław I "Łokietek"          ok.1288 - 1300,  także książę sieradzki, łęczycki, krakowski, sandomierski, wielkopolski, Pomorza Gdańskiego i król Polski od 1320
      Kazimierz II          ok.1288 - 1288,  także książę łęczycki od 1288
      Wacław II    1300 - 1305,  także król Czech i Polski
      Wacław III    1305 - 1306,  także król Czech i Polski
      Władysław I "Łokietek"  (ponownie)    1306 - 1320
      włączone do Korony Polskiej    1320
     księstwo dobrzyńskie
      Siemowit          ok.1288 - ok.1312
      Leszek ?    1312 - ok.1314
      Władysław "Garbaty"    1312 - 1327,  także książę łęczycki
      Bolesław    1312 - 1327,  także książę łęczycki
      Władysław I "Łokietek"    1327 - 1333
      Kazimierz III "Wielki"    1333 - 1343także król Polski
      Władysław "Garbaty"  (ponownie)    1343 - 1351/52
      włączone do Korony Polskiej         1351/52

Kujawy
w latach 1230-1363/64

 

powiększ => Kujawy w latach 1230-1238 1230-1238

Kujawy ze stolicą w Inowrocławiu pozostawały od 1230 r. pod rządami Kazimierza I syna Konrada I "Mazowieckiego", który po śmierci ojca w 1247 r. był także księciem łęczyckim i sieradzkim.

powiększ => Kujawy w latach 1238-1242

1238-1242

W 1238 r. Kazimierz I zdobył kasztelanię bydgoską, która od około 1223 r. pozostawała
w granicach Pomorza Gdańskiego.
powiększ => Kujawy w latach 1242-1248 1242-1248

W 1242 r. Kazimierz I przy pomocy Zakonu Krzyżackiego zdobył kasztelanię wyszogrodzką, która od początku XIII w. pozostawała w granicach Pomorza Gdańskiego.

powiększ => Kujawy w latach 1248-1267

1248-1267

W 1248 r. po śmierci brata Bolesława I
księcia mazowieckiego Kazimierz I przyłączył do Kujaw ziemie dobrzyńską i michałowską.
powiększ => Kujawy w latach 1267-1268 1267-1268

Podział Kujaw na dwie dzielnice rządzone przez synów Kazimierza I :
- inowrocławską z ziemią michałowską
 
(Siemomysła)
- brzesko-kujawską z ziemią dobrzyńską
 
(Władysława I "Łokietka", Kazimierza II
  i Siemowita)

powiększ => Kujawy w latach 1268-1269

1268-1269

Podział Kujaw dwie dzielnice :
- inowrocławską z ziemią michałowską
 
(Siemomysła)
- brzesko-kujawską z ziemią dobrzyńską
 
(Władysława I "Łokietka", Kazimierza II 
  i Siemowita)
Leżąca w granicach księstwa inowrocławskiego kasztelania bydgoska została opanowana
przez Bolesława "Pobożnego" księcia   wielkopolskiego)
powiększ => Kujawy w latach 1269-1271 1269-1271

Podział Kujaw na dwie dzielnice :
- inowrocławską z ziemią michałowską
 
(Siemomysła)
- brzesko-kujawską z ziemią dobrzyńską
 
(Władysława I "Łokietka", Kazimierza II 
  i Siemowita)
Leżące w granicach księstwa inowrocławskiego kasztelanie bydgoska i kruszwicka znalazły się pod panowaniem Bolesława "Pobożnego" księcia   wielkopolskiego

powiększ => Kujawy w latach 1271-1273

1271-1273

W rękach książąt kujawskich, Władysława I "Łokietka", Kazimierza II i Siemowita pozostawała tylko południowa część dzielnicy ze stolicą 
w Brześciu oraz ziemia dobrzyńska. Pozostała część Kujaw znalazła się we władaniu Bolesława "Pobożnego" księcia wielkopolskiegona, oprócz kasztelani wyszogrodzkiej zajętej przez Mściwoja II księcia Pomorza Gdańskiego
powiększ => Kujawy w latach 1273-przed 1282 1273-przed 1282

Podział Kujaw na dwie dzielnice :
- inowrocławską z ziemią michałowską
 
(Leszka II "Czarnego" księcia
  sieradzkiego, a od 1278 r. jego brata
  Siemomysła, który powrócił z wygnania)
- brzesko-kujawską z ziemią dobrzyńską
 
(Władysława I "Łokietka", Kazimierza II 
  i Siemowita)
Kasztelanie bydgoska, kruszwicka 
i radziejowska znajdowały się pod panowaniem Bolesława "Pobożnego" księcia wielkopolskiego,
a od 1279 jego bratanka Przemysła II, natomiast wyszogrodzka leżała w granicach Pomorza Gdańskiego rządzonego przez księcia Mściwoja II

powiększ => Kujawy w latach przed 1282-1285

przed 1282-1285

Podział Kujaw na dwie dzielnice :
- inowrocławską z ziemią michałowską
 
(Siemomysła)
- brzesko-kujawską z ziemią dobrzyńską
  powiększona o kasztelanie kruszwicką
  i radziejowską
 
(Władysława I "Łokietka", Kazimierza II 
  i Siemowita)
Kasztelania bydgoska znajdowała się pod panowaniem Przemysła II księcia wielkopolskiego, natomiast wyszogrodzka leżała w granicach Pomorza Gdańskiego rządzonego przez  księcia Mściwoja II
powiększ => Kujawy w latach 1285-około 1288 1285-około 1288

Podział Kujaw na dwie dzielnice :
- inowrocławską z ziemią michałowską
  powiększoną o kasztelanię bydgoską
 
(Siemomysła)
- brzesko-kujawską z ziemią dobrzyńską
 
(Władysława I "Łokietka", Kazimierza II 
  i Siemowita)
Kasztelania wyszogrodzka leżała w granicach Pomorza Gdańskiego rządzonego przez księcia Mściwoja II

powiększ => Kujawy w latach około 1288-1296

około 1288-1296

Podział Kujaw na trzy dzielnice :
- inowrocławską z ziemią michałowską
 
i bydgoską (Leszka, Przemysła 
  i Kazimierza III, synów Siemomysła)
- brzesko-kujawską (Władysława I "Łokietka" 
 
i Kazimierza II do 1288 r.)
- dobrzyńską (Siemowita)
Kasztelania wyszogrodzka stanowiąca część
Pomorza Gdańskiego  należała od 1294 r. 
do Przemysła II księcia wielkopolskiego 
i króla Polski
powiększ => Kujawy w latach 1296-1300 1296-1300

Podział Kujaw na trzy dzielnice :
- inowrocławską z ziemią michałowską,
  bydgoską i wyszogrodzką (Leszka,
  Przemysła i Kazimierza III)
- brzesko-kujawską (Władysława I "Łokietka")
- dobrzyńską (Siemowita)

powiększ => Kujawy w latach 1296-1300

1300-1303

Podział Kujaw na dwie dzielnice :
- inowrocławską z ziemią michałowską,
  bydgoską, wyszogrodzką i kruszwicką
 
(Leszka, Przemysła i Kazimierza III)
- dobrzyńską (Siemowita)
Kujawy Południowe, dawna dzielnica Władysława I "Łokietka" pomniejszona o kasztelanię kruszwicką znalazła się w granicach państwa rządzonego przez Wacława II króla Czech i Polski
powiększ => Kujawy w latach 1303-1306 1303-1306

Podział Kujaw na dwie dzielnice :
- inowrocławską z ziemią michałowską,
  bydgoską, wyszogrodzką i kruszwicką
 
(Leszka, Przemysła i Kazimierza III)
- dobrzyńską (Siemowita)
Kujawy Południowe, dawna dzielnica Władysława I "Łokietka" pomniejszona o kasztelanię kruszwicką znalazła się w granicach państwa rządzonego przez Wacława II, a później Wacława III królów Czech i Polski. Ziemia michałowska będąca częścią księstwa inowrocławskiego została
zastawiona Zakonowi Krzyżackiemu

powiększ => Kujawy w latach 1306-1312

1306-1312

Podział Kujaw na dwie dzielnice :
- inowrocławską z ziemią michałowską,
  bydgoską i wyszogrodzką (Leszka,
  Przemysła i Kazimierza III)
- dobrzyńską (Siemowita)
Kujawy Południowe odzyskane przez  Władysława I "Łokietka" powiększone o kasztelanię kruszwicką znalazły się w granicach tworzącego się państwa polskiego. Ziemia michałowska będąca częścią księstwa inowrocławskiego pozostawała w zastawie
Zakonu Krzyżackiego
powiększ => Kujawy w latach 1312-1315 1312-1315

Podział Kujaw na trzy dzielnice :
- inowrocławską z ziemią michałowską,
 
bydgoską i wyszogrodzką (Leszka 
  i Przemysła)
- gniewkowską (Kazimierza III)
- dobrzyńską (Władysława "Garbatego" 
 
i Bolesława, synów Siemowita)
Kujawy Południowe znajdowały się w granicach księstwa polskiego rządzonego przez Władysława I "Łokietka", a ziemia michałowska będąca częścią księstwa inowrocławskiego pozostawała w zastawie Zakonu Krzyżackiego

powiększ => Kujawy w latach 1315-1317

1315-1317

Podział Kujaw na cztery dzielnice :
- inowrocławską z ziemią michałowską
  (Leszka)
- bydgosko-wyszogrodzką (Przemysła)
- gniewkowską (Kazimierza III)
- dobrzyńską (Władysława "Garbatego" 
 
i Bolesława)
Kujawy Południowe znajdowały się w granicach księstwa polskiego rządzonego przez Władysława I "Łokietka", a ziemia michałowska będąca częścią księstwa inowrocławskiego pozostawała w zastawie
Zakonu Krzyżackiego
powiększ => Kujawy w latach 1317-1323/24 1317-1323/24

Podział Kujaw na cztery dzielnice :
- inowrocławską (Leszka)
- bydgosko-wyszogrodzką (Przemysła)
- gniewkowską (Kazimierza III)
- dobrzyńską (Władysława "Garbatego"
  i Bolesława)
Kujawy Południowe znajdowały się w granicach Królestwa Polskiego, a ziemia michałowska została opanowana przez Zakon Krzyżacki

powiększ => Kujawy w latach 1323/24-1327 1323/24-1327

Podział Kujaw na trzy dzielnice :
- inowrocławsko-bydgosko-wyszogrodzką
  (Przemysła)
- gniewkowską (Kazimierza III)
- dobrzyńską (Władysława "Garbatego"
  i Bolesława)
Pozostała część Kujaw znajdowała się w granicach Królestwa Polskiego

powiększ => Kujawy w latach 1327-1343

1327-1343

Większość Kujaw oprócz księstwa gniewkowskiego rządzonego przez Kazimierza III znajdowała się pod panowaniem króla Polski Władysława I "Łokietka"

powiększ => Kujawy w latach 1343-1351/52

1343-1351/52

Podział Kujaw na dwie dzielnice :
- gniewkowską (Kazimierza III, a od lat 
  1347/50 jego syna Władysława "Białego")
- dobrzyńską (Władysława "Garbatego")
Pozostała część Kujaw znajdowała się w granicach Królestwa Polskiego
powiększ => Kujawy w latach 1351/52-1363/64 1351/52-1363/64

Większość Kujaw oprócz księstwa gniewkowskiego rządzonego przez Władysława "Białego" znajdowała się pod panowaniem króla Polski Władysława I "Łokietka"